Το άρθρο 54 του ν. 5290/2026 (ΦΕΚ Α' 47/30.03.2026) προσθέτει στον ν. 4974/2022 το άρθρο 22Α: ένα Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα (Ο.Π.Σ.) του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών για την εποπτεία των συμβάσεων του άρθρου 20, τη συλλογή δεδομένων συγκοινωνιακού έργου και την επιβεβαίωση των δρομολογίων. Σύμφωνα με την παράγραφο 3, «τα πληροφοριακά συστήματα των αναδόχων διασυνδέονται και συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις του Ο.Π.Σ.». Για ένα σύστημα AVM (Automatic Vehicle Monitoring, δηλαδή αυτόματη παρακολούθηση της θέσης και της λειτουργίας των οχημάτων) η διάταξη κάνει την εξαγωγή δεδομένων σε ανοιχτά πρότυπα βασικό κριτήριο επιλογής, με την επιφύλαξη των τεχνικών κανόνων που θα ορίσει υπουργική απόφαση.
Τι προβλέπει ακριβώς το άρθρο 54 του ν. 5290/2026;
Ο ν. 5290/2026 φέρει τον τίτλο «Εκσυγχρονισμός και αναβάθμιση μεταφορών» και δημοσιεύθηκε στις 30 Μαρτίου 2026. Έχει 120 άρθρα και καλύπτει από τον τεχνικό έλεγχο και την ηλεκτροκίνηση μέχρι τα Σχέδια Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας. Το άρθρο 54, με τίτλο «Συμβάσεις χρηματοδότησης κομίστρου και Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα οδικών μεταφορών», τροποποιεί τον ν. 4974/2022, δηλαδή τον νόμο που ρυθμίζει τις δημόσιες τακτικές οδικές μεταφορές επιβατών, αστικές και υπεραστικές.
Με το νέο άρθρο 22Α, το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών αναπτύσσει και λειτουργεί το Ο.Π.Σ. για τέσσερις σκοπούς, όπως τους διατυπώνει η παράγραφος 1:
- την εποπτεία της εκτέλεσης των συμβάσεων του άρθρου 20,
- τη συλλογή δεδομένων συγκοινωνιακού έργου,
- την επιβεβαίωση των δρομολογίων και την τεκμηρίωση των μετακινήσεων,
- τη διαδικασία αποζημίωσης της απώλειας εσόδων.
Οι υπόλοιπες παράγραφοι ορίζουν ότι οι υποχρεώσεις των αναδόχων ως προς τα δεδομένα του Ο.Π.Σ. μπορούν να προσδιορίζονται στις διακηρύξεις και στις συμβάσεις, ότι οι αρμόδιες τοπικές αρχές του άρθρου 22 αποκτούν πρόσβαση στο σύστημα και ότι η επεξεργασία των δεδομένων γίνεται σύμφωνα με τον GDPR και τον ν. 4624/2019. Οι τεχνικοί και λεπτομερείς κανόνες (περιεχόμενο δεδομένων, ρόλοι, υποσυστήματα, διαλειτουργικότητα με τα συστήματα αναδόχων, τοπικών αρχών και δημόσιων μητρώων) θα καθοριστούν με απόφαση του Υπουργού Υποδομών και Μεταφορών, βάσει της νέας παραγράφου 7Α του άρθρου 30 του ν. 4974/2022.
Ποιον αφορά η διασύνδεση και ποιος βλέπει τα δεδομένα;
Η διασύνδεση αφορά τους αναδόχους των συμβάσεων του άρθρου 20, δηλαδή τους φορείς που εκτελούν συγκοινωνιακό έργο στο πλαίσιο του ν. 4974/2022. Δεν αφορά, με βάση το κείμενο που διαβάσαμε, κάθε φορέα της χώρας αδιακρίτως. Το ίδιο το άρθρο 54 δεν ονομάζει συγκεκριμένα δίκτυα ή διαγωνισμούς, και ούτε το κάνουμε εδώ: εξετάζουμε μόνο το νομοθετικό πλαίσιο.
Η παράγραφος 4 δίνει πρόσβαση στο Ο.Π.Σ. στις αρμόδιες τοπικές αρχές, ώστε να παρακολουθούν την εκτέλεση της σύμβασης και τη συμμόρφωση του αναδόχου. Η διάταξη δημιουργεί έτσι ένα κοινό σημείο αναφοράς για τρεις πλευρές: τον ανάδοχο, την τοπική αρχή και το Υπουργείο. Αν τα στοιχεία του φορέα και του συστήματος δεν συμφωνούν, η διαφορά θα είναι ορατή και στους τρεις.
Γιατί η «επιβεβαίωση δρομολογίων» είναι θέμα δεδομένων και όχι διοικητικό θέμα;
Για να επιβεβαιωθεί ότι ένα δρομολόγιο εκτελέστηκε, χρειάζονται δύο σύνολα δεδομένων που να μπορούν να συγκριθούν: το προγραμματισμένο δρομολόγιο (γραμμή, στάσεις, ώρες, ημερολόγιο λειτουργίας) και η πραγματική εκτέλεση (θέση και χρόνος του οχήματος στη διαδρομή). Το πρώτο προέρχεται από τον σχεδιασμό του δικτύου, το δεύτερο από το σύστημα AVM, την τηλεματική και τη διαχείριση στόλου. Αυτή η αντιστοίχιση είναι δική μας ανάγνωση της διάταξης: το κείμενο που εξετάσαμε δεν περιγράφει τη μέθοδο επιβεβαίωσης, την αφήνει στην υπουργική απόφαση.
Ο πίνακας συνοψίζει πού συναντιέται κάθε σκοπός του άρθρου 22Α με τα δεδομένα ενός φορέα (η δεύτερη στήλη είναι δική μας πρακτική ανάγνωση, όχι κείμενο του νόμου):
| Σκοπός του Ο.Π.Σ. (παράγραφος 1) | Δεδομένα του φορέα που σχετίζονται |
|---|---|
| Εποπτεία της εκτέλεσης των συμβάσεων | Προγραμματισμένα δρομολόγια, ημερολόγια, εξαιρέσεις |
| Συλλογή δεδομένων συγκοινωνιακού έργου | Δεδομένα δικτύου και λειτουργίας σε δομημένη μορφή |
| Επιβεβαίωση δρομολογίων | Θέσεις οχημάτων και χρόνοι σε σχέση με το πρόγραμμα |
| Τεκμηρίωση μετακινήσεων | Δεδομένα επιβίβασης, όπου τα συλλέγει ο φορέας |
| Αποζημίωση απώλειας εσόδων | Συνδυασμός των παραπάνω για λογιστική τεκμηρίωση |
Η τελευταία γραμμή δείχνει γιατί το ζήτημα είναι οικονομικό: η τεκμηρίωση των μετακινήσεων συνδέεται, κατά τον νόμο, με τη διαδικασία αποζημίωσης. Ένας φορέας που δεν μπορεί να παραγάγει συνεπή δεδομένα δρομολογίων διακινδυνεύει να δυσκολευτεί να τεκμηριώσει το έργο του.
Ποιες λειτουργίες ενός συστήματος AVM βοηθούν σε αυτό το πλαίσιο;
Καμία πλατφόρμα δεν μπορεί να υποσχεθεί συμμόρφωση με προδιαγραφές που δεν έχουν δημοσιευθεί. Αυτό που μπορεί να ελέγξει ένας φορέας είναι αν το σύστημά του στηρίζεται σε ανοιχτά πρότυπα και σε API, ώστε να προσαρμόζεται όταν οριστούν οι τεχνικοί κανόνες. Στη σελίδα της πλατφόρμας Pysae αναφέρονται, μεταξύ άλλων, τα εξής:
- Στο Pysae Network: επεξεργαστής χάρτη, ημερολόγια και εξαιρέσεις, πιστοποιημένες εξαγωγές GTFS και NeTEx. Το πρόγραμμα του δικτύου εξάγεται σε πρότυπα που χρησιμοποιούνται ευρέως στην Ευρώπη.
- Στο Pysae Operations: χάρτης σε πραγματικό χρόνο, ειδοποιήσεις και συμβάντα, ροή GTFS-RT σε πραγματικό χρόνο και ενότητα «Δεδομένα και εποπτεία». Το GTFS-RT είναι το πρότυπο με το οποίο η πραγματική εκτέλεση μπορεί να μοιραστεί με τρίτους.
- Σε επίπεδο πλατφόρμας: «API-first, ανοιχτά πρότυπα», με αναφορά στα GTFS, GTFS-RT, NeTEx, SIRI και ITxPT.
Αυτά δεν είναι δήλωση συμβατότητας με το Ο.Π.Σ.: οι προδιαγραφές του δεν είναι γνωστές. Είναι τα στοιχεία που αξίζει να ελέγξετε σε οποιαδήποτε πλατφόρμα πριν από μια νέα σύμβαση ή μια ανανέωση. Για το πώς σχετίζονται τα πρότυπα με τη χώρα, δείτε και το άρθρο μας για το Εθνικό Σημείο Πρόσβασης.
Τι γνωρίζουμε και τι δεν γνωρίζουμε ακόμη;
Γνωρίζουμε το κείμενο του νόμου: τους σκοπούς του Ο.Π.Σ., τη διασύνδεση των συστημάτων των αναδόχων, την πρόσβαση των τοπικών αρχών και τη νομική βάση για τους τεχνικούς κανόνες. Δεν γνωρίζουμε, με βάση όσα διαβάσαμε, τη μορφή των δεδομένων, τη συχνότητα αποστολής, τα πρωτόκολλα διασύνδεσης ούτε αν έχει ήδη εκδοθεί η απόφαση της παραγράφου 7Α. Τα στοιχεία αυτά θα ορίσει η υπουργική απόφαση, και αξίζει να ελεγχθεί το ΦΕΚ πριν από οποιαδήποτε τεχνική επένδυση.
Το νέο άρθρο 16Α, στο ίδιο άρθρο 54, ρυθμίζει κάτι συγγενές: τις συμβάσεις με τις οποίες ΟΤΑ α' και β' βαθμού, ή άλλα νομικά πρόσωπα, χρηματοδοτούν το κόμιστρο σε συγκεκριμένες γραμμές. Οι συμβάσεις αυτές κοινοποιούνται στο Υπουργείο και πρέπει να καθορίζουν, μεταξύ άλλων, τον τρόπο συλλογής δεδομένων και τη διαδικασία εκκαθάρισης, η οποία γίνεται εκ των υστέρων. Οι ποσότητες που καταβάλλονται θεωρούνται έσοδο τρίτου από κόμιστρο και λαμβάνονται υπόψη στο οικονομικό αποτέλεσμα του αναδόχου. Και εδώ το κρίσιμο στοιχείο είναι η ικανότητα να αποδεικνύεται, με δεδομένα, τι εκτελέστηκε και για ποιον.
Πώς προετοιμάζεται ένας φορέας χωρίς να περιμένει την υπουργική απόφαση;
Τέσσερα βήματα είναι χρήσιμα ανεξάρτητα από το τελικό περιεχόμενο των προδιαγραφών:
- Καταγραφή των δεδομένων που ήδη παράγονται. Τι υπάρχει σε μορφή αρχείου ή API: πρόγραμμα, ημερολόγια, θέσεις οχημάτων, ειδοποιήσεις, συμβάντα.
- Έλεγχος των προτύπων. Αν το πρόγραμμα εξάγεται σε GTFS ή NeTEx και η πραγματική εκτέλεση σε GTFS-RT ή SIRI, η πρώτη διασύνδεση με οποιοδήποτε εξωτερικό σύστημα γίνεται απλούστερη.
- Συνέπεια ανάμεσα στο σχεδιασμό και την εκτέλεση. Ένα ημερολόγιο που δεν ενημερώνεται μετά από εξαίρεση (αργία, εκτροπή) παράγει «χαμένα» δρομολόγια στα δεδομένα, ακόμη κι όταν το δρομολόγιο έγινε.
- Δικαιώματα πρόσβασης και προσωπικά δεδομένα. Η παράγραφος 5 παραπέμπει στον GDPR και στον ν. 4624/2019: αξίζει να ξέρει ο φορέας ποια δεδομένα (π.χ. στοιχεία οδηγών) παραμένουν εσωτερικά.
Για μια πιο πρακτική λίστα λειτουργιών, δείτε το άρθρο Ποιες λειτουργίες πρέπει να έχει ένα σύστημα AVM το 2026.
Αν θέλετε να δείτε πώς εξάγονται το πρόγραμμα και η εκτέλεση ενός δικτύου σε ανοιχτά πρότυπα, μπορείτε να ζητήσετε μια επίδειξη μέσω του κουμπιού αίτησης demo.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι το Ο.Π.Σ. του άρθρου 22Α του ν. 4974/2022;
Είναι το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα που αναπτύσσει και λειτουργεί το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, σύμφωνα με το άρθρο 54 του ν. 5290/2026, για την εποπτεία των συμβάσεων του άρθρου 20, τη συλλογή δεδομένων συγκοινωνιακού έργου, την επιβεβαίωση των δρομολογίων και τη διαδικασία αποζημίωσης της απώλειας εσόδων.
Ποιος πρέπει να διασυνδεθεί με το Ο.Π.Σ.;
Η παράγραφος 3 του άρθρου 22Α αναφέρεται στα πληροφοριακά συστήματα των αναδόχων, τα οποία «διασυνδέονται και συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις του Ο.Π.Σ.». Οι ειδικότερες υποχρεώσεις μπορούν να προσδιορίζονται στις διακηρύξεις και στις συμβάσεις.
Έχουν δημοσιευθεί οι τεχνικές προδιαγραφές του Ο.Π.Σ.;
Το άρθρο προβλέπει ότι οι τεχνικοί και λεπτομερείς κανόνες θα οριστούν με απόφαση του Υπουργού Υποδομών και Μεταφορών (παράγραφος 7Α του άρθρου 30). Στο κείμενο του νόμου δεν περιλαμβάνονται οι προδιαγραφές, γι' αυτό ο φορέας πρέπει να ελέγξει το ΦΕΚ για την έκδοση της απόφασης.
Έχουν πρόσβαση στα δεδομένα οι τοπικές αρχές;
Ναι: η παράγραφος 4 προβλέπει ότι οι αρμόδιες τοπικές αρχές του άρθρου 22 αποκτούν πρόσβαση στο Ο.Π.Σ. για την εποπτεία της εκτέλεσης και της συμμόρφωσης με τις συμβατικές υποχρεώσεις.
Τι πρέπει να ελέγξω σε ένα σύστημα AVM για να είμαι έτοιμος;
Ελέγξτε αν το πρόγραμμα εξάγεται σε GTFS ή NeTEx, αν η εκτέλεση σε πραγματικό χρόνο διατίθεται σε GTFS-RT ή SIRI, αν υπάρχει API και αν τα ημερολόγια και οι εξαιρέσεις ενημερώνονται με συνέπεια. Αυτά είναι κριτήρια γενικής χρησιμότητας, όχι δήλωση συμβατότητας με προδιαγραφές που δεν έχουν δημοσιευθεί.