ΣΒΑΚ έως 31.12.2026: ποια δεδομένα λεωφορείων χρειάζονται

Ο ν. 5290/2026 (ΦΕΚ Α' 47/30.03.2026) παρατείνει από 31.12.2024 έως 31.12.2026 την προθεσμία έναρξης κατάρτισης των Σχεδίων Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας (ΣΒΑΚ) για τους ΟΤΑ α' βαθμού με πάνω από 30.000 μόνιμους κατοίκους, για τους ΟΤΑ α' βαθμού στις περιοχές εξυπηρέτησης του ΟΑΣΑ και του ΟΣΕΘ και για όλους τους ΟΤΑ β' βαθμού (άρθρο 70). Ένα ΣΒΑΚ χρειάζεται εικόνα της υφιστάμενης κινητικότητας, και για τις αστικές συγκοινωνίες την εικόνα αυτή τη διαθέτουν κυρίως οι φορείς λειτουργίας. Όποιος φορέας μπορεί να παραδώσει δεδομένα δικτύου και λειτουργίας σε ανοιχτά πρότυπα, όπως GTFS και NeTEx, κερδίζει χρόνο όταν ο δήμος ζητήσει στοιχεία.

Τι αλλάζει με το άρθρο 70 του ν. 5290/2026;

Το άρθρο 70 τροποποιεί την παράγραφο 3 του άρθρου 1 του ν. 4784/2021 και αντικαθιστά την ημερομηνία 31.12.2024 με την 31.12.2026. Κατά τη νέα διατύπωση, η απόφαση της παραγράφου 1 του άρθρου 5 θεωρείται η επίσημη έναρξη της κατάρτισης ενός ΣΒΑΚ. Η διάταξη καλύπτει τρεις κατηγορίες:

• τους ΟΤΑ α' βαθμού με μόνιμο πληθυσμό άνω των 30.000 κατοίκων, με βάση την τελευταία γενική απογραφή,
• τους ΟΤΑ α' βαθμού που βρίσκονται στις περιοχές εξυπηρέτησης του Οργανισμού Αστικών Συγκοινωνιών Αθηνών (ΟΑΣΑ) και του Οργανισμού Συγκοινωνιακού Έργου Θεσσαλονίκης (ΟΣΕΘ), ανεξαρτήτως πληθυσμού,
• όλους τους ΟΤΑ β' βαθμού.

Ο νόμος περιλαμβάνει ακόμη τρία άρθρα για τα ΣΒΑΚ: το άρθρο 71 για τον σκοπό και τις αρχές κατάρτισης, το άρθρο 72 για τον ορισμό εθνικού σημείου επαφής σε σχέση με τον κανονισμό (ΕΕ) 2024/1679 και το άρθρο 74 για την κατάρτιση και την παρακολούθηση των σχεδίων.

Τι ορίζει το άρθρο 74 για την παρακολούθηση και τα δεδομένα;

Το άρθρο 74 προβλέπει κοινή υπουργική απόφαση, με προηγούμενη γνώμη της ΚΕΔΕ και της ΕΝΠΕ, η οποία θα ορίσει τους φορείς που καταρτίζουν και παρακολουθούν ένα ΣΒΑΚ για κάθε αστικό κόμβο. Οι φορείς αυτοί είναι ΟΤΑ α' ή β' βαθμού ή οι ενώσεις τους και ενεργούν στο πλαίσιο των υποχρεώσεων του κανονισμού (ΕΕ) 2024/1679 για το διευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών. Το άρθρο παραπέμπει στο άρθρο 41 παράγραφος 1 στοιχείο β' του κανονισμού και στα Παραρτήματα II και V, και προβλέπει ότι, όπου απαιτείται, οι φορείς συλλέγουν δεδομένα για υποβολή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η προθεσμία για την έκδοση της απόφασης είναι έξι μήνες από την έναρξη ισχύος του νόμου.

Το άρθρο 74 δεν απαριθμεί ο ίδιος δείκτες ούτε αναφέρεται στους φορείς δημόσιων συγκοινωνιών. Τα Παραρτήματα του κανονισμού δεν είναι μέρος του κειμένου που διαβάσαμε, γι' αυτό δεν ισχυριζόμαστε τι ακριβώς περιλαμβάνουν. Όσα ακολουθούν ως προς τα δεδομένα των συγκοινωνιών είναι δική μας πρακτική ανάγνωση.

Ποια δεδομένα συγκοινωνιών ζητά, στην πράξη, ένας δήμος για ένα ΣΒΑΚ;

Ένας δήμος που ξεκινά ΣΒΑΚ χρειάζεται μια βάση αναφοράς για τις αστικές συγκοινωνίες. Σε γενικές γραμμές, τρία είδη δεδομένων έχουν νόημα για αυτή τη βάση:

1. Δομή του δικτύου: γραμμές, στάσεις, διαδρομές, συχνότητες και ωράρια ανά ημέρα λειτουργίας. Σε μορφή GTFS ή NeTEx, τα δεδομένα αυτά διαβάζονται απευθείας από εργαλεία χαρτογράφησης και ανάλυσης.
2. Πραγματική εκτέλεση: πόσα δρομολόγια έγιναν, με ποια καθυστέρηση, πού παρουσιάστηκαν εκτροπές. Η πηγή είναι το σύστημα AVM (Automatic Vehicle Monitoring, δηλαδή αυτόματη παρακολούθηση οχημάτων) του φορέα.
3. Ιστορικό και συνέπεια: ώστε το ΣΒΑΚ να μπορεί να παρακολουθείται στον χρόνο και όχι να περιγράφεται μία φορά.

Ο νόμος δεν επιβάλλει στους φορείς να παραδίδουν αυτά τα δεδομένα σε δήμους. Η σύνδεση προκύπτει από τη φύση του σχεδίου: ένα σχέδιο που πρέπει να καταρτιστεί και να παρακολουθείται χρειάζεται στοιχεία, και τα στοιχεία των συγκοινωνιών τα έχει ο φορέας.

Πώς βοηθά η πλατφόρμα ενός φορέα σε αυτή τη συζήτηση με τον δήμο;

Στη σελίδα της πλατφόρμας Pysae αναφέρονται λειτουργίες που σχετίζονται με τα τρία παραπάνω είδη δεδομένων:

• Το Pysae Network περιλαμβάνει επεξεργαστή χάρτη, ημερολόγια και εξαιρέσεις και πιστοποιημένες εξαγωγές GTFS και NeTEx. Εκεί παράγεται η δομή του δικτύου.
• Το Pysae Operations περιλαμβάνει χάρτη σε πραγματικό χρόνο, ειδοποιήσεις και συμβάντα, προηγμένες εκτροπές, ροή GTFS-RT σε πραγματικό χρόνο και ενότητα «Δεδομένα και εποπτεία». Εκεί καταγράφεται η εκτέλεση.

Η σελίδα δεν αναφέρει έτοιμες αναφορές ειδικά για ΣΒΑΚ, και δεν ισχυριζόμαστε κάτι τέτοιο. Αυτό που ισχύει είναι ότι, όταν ένας δήμος ζητήσει δεδομένα, η ύπαρξη εξαγωγών σε ανοιχτά πρότυπα μειώνει την ανάγκη για χειροκίνητη επεξεργασία. Για το πώς ένα άλλο νομοθετικό πλαίσιο της χώρας συνδέεται με τα ίδια πρότυπα, δείτε το άρθρο μας για το Εθνικό Σημείο Πρόσβασης.

Γιατί η συνέπεια των δεδομένων μετρά περισσότερο από τον όγκο τους;

Ένα ΣΒΑΚ δεν είναι μια εφάπαξ μελέτη: το άρθρο 74 μιλά ρητά για κατάρτιση και παρακολούθηση, άρα για στοιχεία που θα συγκρίνονται μεταξύ περιόδων. Ένας δήμος που παρέλαβε ένα πρόγραμμα δικτύου το 2026 και ένα διαφορετικά δομημένο το επόμενο έτος δεν μπορεί να συγκρίνει τίποτα χωρίς χειροκίνητη επεξεργασία. Γι' αυτό η σταθερότητα του τρόπου εξαγωγής, με ημερομηνία έκδοσης σε κάθε αρχείο, έχει μεγαλύτερη αξία από την πληθώρα πεδίων.

Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τα τρία είδη δεδομένων που περιγράψαμε. Η δεύτερη και η τρίτη στήλη είναι δική μας ανάγνωση και όχι κείμενο του νόμου:

Τι πρέπει να έχει έτοιμο ένας φορέας πριν από τις 31.12.2026;

Η ημερομηνία 31.12.2026 αφορά την έναρξη της κατάρτισης από τον δήμο, όχι υποχρέωση του φορέα. Ωστόσο, ένας φορέας που εξυπηρετεί αστικές γραμμές σε δήμο με πάνω από 30.000 κατοίκους μπορεί να προετοιμαστεί με πέντε ενέργειες:

1. Επιβεβαίωση ότι το πρόγραμμα του δικτύου είναι τρέχον. Γραμμές, στάσεις και ωράρια πρέπει να συμφωνούν με όσα εκτελούνται στην πράξη.
2. Έλεγχος των ημερολογίων και των εξαιρέσεων. Αργίες, σχολικές περίοδοι και εκτροπές που δεν έχουν καταχωριστεί δημιουργούν κενά στα δεδομένα.
3. Εξαγωγή του προγράμματος σε GTFS ή NeTEx και αποθήκευση των εκδόσεων με ημερομηνία, ώστε να υπάρχει ιστορικό.
4. Καθορισμός ενός σημείου επαφής για τα αιτήματα δεδομένων των δήμων.
5. Έλεγχος των προσωπικών δεδομένων. Στοιχεία οδηγών ή επιβατών δεν περιλαμβάνονται σε ένα σύνολο δεδομένων που μοιράζεται με τρίτους χωρίς νομική βάση.

Για μια πιο γενική λίστα λειτουργιών, δείτε το άρθρο Ποιες λειτουργίες πρέπει να έχει ένα σύστημα AVM το 2026. Το AVM είναι η βάση της τηλεματικής και της διαχείρισης στόλου ενός φορέα, και τα δεδομένα του είναι αυτά που έχουν νόημα να ζητηθούν από έναν δήμο.

Για να δείτε πώς εξάγονται το πρόγραμμα και η πραγματική εκτέλεση ενός δικτύου σε ανοιχτά πρότυπα, μπορείτε να ζητήσετε μια επίδειξη μέσω του κουμπιού αίτησης demo.

Συχνές ερωτήσεις

Ποια είναι η νέα προθεσμία για την έναρξη των ΣΒΑΚ;

Σύμφωνα με το άρθρο 70 του ν. 5290/2026, η προθεσμία έναρξης κατάρτισης των ΣΒΑΚ παρατείνεται από 31.12.2024 έως 31.12.2026.

Ποιοι ΟΤΑ καλύπτονται από το άρθρο 70;

Οι ΟΤΑ α' βαθμού με μόνιμο πληθυσμό άνω των 30.000 κατοίκων (τελευταία γενική απογραφή), οι ΟΤΑ α' βαθμού στις περιοχές εξυπηρέτησης του ΟΑΣΑ και του ΟΣΕΘ ανεξαρτήτως πληθυσμού και όλοι οι ΟΤΑ β' βαθμού.

Υποχρεούται ένας φορέας λεωφορείων να παραδίδει δεδομένα σε δήμο για ένα ΣΒΑΚ;

Το κείμενο του νόμου που εξετάσαμε δεν αναφέρει τέτοια υποχρέωση για τους φορείς δημόσιων συγκοινωνιών. Το άρθρο 74 μιλά για συλλογή δεδομένων από τους φορείς κατάρτισης και παρακολούθησης των ΣΒΑΚ, δηλαδή τους ΟΤΑ, για υποβολή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ποια πρότυπα δεδομένων βοηθούν σε μια τέτοια συνεργασία;

Τα GTFS και NeTEx για τη δομή και το πρόγραμμα του δικτύου, και τα GTFS-RT και SIRI για την εκτέλεση σε πραγματικό χρόνο. Είναι ευρέως χρησιμοποιούμενα πρότυπα, και δεν προβλέπονται ως υποχρέωση στο άρθρο 70 ή 74.

Τι είναι το AVM και πώς σχετίζεται με ένα ΣΒΑΚ;

Το AVM (Automatic Vehicle Monitoring) είναι το σύστημα που παρακολουθεί αυτόματα τη θέση και τη λειτουργία των οχημάτων. Παράγει τα δεδομένα εκτέλεσης των δρομολογίων, τα οποία μπορούν να αποτελέσουν μέρος της βάσης στοιχείων για τις αστικές συγκοινωνίες ενός ΣΒΑΚ.